Zalesianie gruntów rolnych oraz zalesianie gruntów innych niż rolne

Cele działania: Zalesianie gruntów rolnych oraz zalesianie gruntów innych niż rolne

1. Powiększenie obszarów leśnych poprzez zalesianie.
2. Utrzymanie i wzmocnienie ekologicznej stabilności obszarów leśnych poprzez
zmniejszenie fragmentacji kompleksów leśnych i tworzenie korytarzy
ekologicznych.
3. Zwiększenie udziału lasów w globalnym bilansie węgla oraz ograniczeniu zmian
klimatu.

Podstawa prawna

Schemat I - zalesianie gruntów rolnych

Art. 36 lit. b) ppkt i) oraz art. 43 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20
września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski
Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L
277/1 z 21.10.2005 r.).
Art. 30 oraz 31 oraz pkt 5.3.2.2.1 załącznika II do rozporządzenia Komisji (WE) nr
1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady
stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju
obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów
Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 368/15 z 23.12.2006 r.).

Schemat II - zalesianie gruntów innych niż rolne

Art. 36 lit. b) ppkt iii) oraz art. 45 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20
września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski
Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L
277/1 z 21.10.2005 r.).
Art. 30 oraz pkt 5.3.2.2.3 załącznika II do rozporządzenia (WE) nr 1974/2006 z dnia
15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia
Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez
Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz.
UE L 368/15 z 23.12.2006 r.).

Uzasadnienie 

W Rzeczypospolitej Polskiej występuje nadwyżka gruntów niskich klas bonitacyjnych
użytkowanych do niedawna bądź jeszcze obecnie jako grunty rolne. Wyłączenie tych
gruntów z uprawy ma uzasadnienie ekonomiczne z uwagi na ich niską
produktywność. Zalesienie takich gruntów wpływa korzystnie na ich wartość
ekonomiczną i jednocześnie pozwala na znaczącą poprawę wskaźników
statystycznych dotyczących wielkości obszarów leśnych w Rzeczypospolitej Polskiej.
Proponowane rozwiązania w zakresie sposobu zakładania upraw, ich składu
gatunkowego oraz wykorzystania istniejących samosiewów, wpłyną korzystnie na
utrzymanie różnorodności biologicznej oraz kondycję zakładanych upraw leśnych.

Podstawowe wymagania

Podstawowe wymagania oznaczają normy obowiązkowe, które muszą być
przestrzegane przy prowadzeniu działalności rolniczej, związane w szczególności z
ochroną środowiska.
Zgodnie z art. 51 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005, do czasu przejścia
Polski z systemu jednolitej płatności obszarowej (ang. SAPS – Single Area Payment
Scheme) na system płatności jednolitej (ang. SPS – Single Payment Scheme)
obowiązują podstawowe wymagania określone w art. 5 rozporządzenia Rady (WE) Nr
1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego
w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla
rolników oraz zmieniającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. UE L 270 z
21.10.2003, str. 1; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 40, str. 269).
Od momentu przejścia na system jednolitej płatności podstawowe wymagania
oznaczają odpowiednie normy obowiązkowe zgodnie z art. 4 i 5 oraz załącznikami III
i IV rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003.

Zakres działania
Potrzeby zalesieniowe kraju oszacowane w Krajowym Programie Zwiększania
Lesistości (KPZL 1995, 2003), przyjętym do realizacji uchwałą Rady Ministrów,
określają docelowy poziom lesistości Polski planowany na poziomie 30% pow. kraju
w perspektywie 2020 r. Z KPZL wynika, że w Polsce ma miejsce nadmierne
użytkowanie gruntów o małej przydatności rolniczej i podatnych na zagrożenia (np.
erozja, zanieczyszczenie wód). Biorąc pod uwagę planowany wzrost lesistości kraju
zasadne jest wsparcie procesu zalesiania gruntów własności prywatnej i komunalnej,
a następnie zapewnienie właściwej pielęgnacji nowych nasadzeń we wczesnych
etapach ich rozwoju.

Zalesienia te będą dostosowane do lokalnych warunków siedliskowych
i krajobrazowych zgodnie z wymogami określonymi w krajowych wytycznych
w sprawie uporządkowania przestrzeni rolno-leśnej80. Rolnik może także otrzymać
pomoc równoważącą utracony dochód w efekcie wyłączenia gruntów spod uprawy.
Pomoc ta będzie wypłacana przez okres 15 lat od założenia uprawy.

Program ten wyłącza ze wsparcia grunty położone w granicach obszarów Natura
2000 z uwagi na fakt, iż obszary te nie mają obowiązujących planów zarządzania
wskazujących grunty bez przeciwwskazań środowiskowych do zalesiania
wynikających z ochrony cennych gatunków roślin i zwierząt oraz siedlisk
priorytetowych określonych w dyrektywie Rady 79/409/EWG z dnia 2 kwietnia 1979
r. w sprawie ochrony dzikiego ptactwa oraz dyrektywie Rady 92/43/EWG z dnia 21
maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory.
Program ten uwzględnia wskazania odnośnie wielofunkcyjnego rozwoju gospodarki
leśnej i leśnictwa określone we Wspólnotowej Strategii Leśnej (EU Forest Action
Plan).

Zgodnie z art. 43 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005, Działanie 2.4 obejmuje
następujące formy pomocy:
1) wsparcie na zalesienie, która pokrywa koszty założenia uprawy zgodnie z
zasadami obowiązującymi w krajowych przepisach o lasach (Zasady Hodowli
Lasu) oraz jeśli jest to uzasadnione - ochrony przed zwierzyną poprzez
grodzenie uprawy;
2) premię pielęgnacyjną za utrzymanie nowej uprawy leśnej oraz za ochronę
indywidualną sadzonek drzew przed zwierzyną;
3) premię zalesieniową, stanowiącą ekwiwalent za wyłączenie gruntu z upraw
rolnych.

Specyfiką Polski jest duże rozdrobnienie własności gruntów użytkowanych rolniczo,
zarówno co do powierzchni, jak i szerokości działek, co zasadniczo ogranicza
możliwość ich zalesiania z uwagi na nie spełnianie wymogów minimalnej powierzchni
(0,5 ha) oraz minimalnej szerokości działki (20 m). Wskazane jest dla właściwego
gospodarowania na gruntach o silnie rozdrobnionej własności odstąpienie od jednego
z tych wymogów, w ściśle określonej sytuacji. Proponuje się możliwość odstąpienia
od wymogu minimalnej szerokości dla gruntów planowanych do zalesienia,
graniczących z istniejącymi kompleksami leśnymi.

Schemat I. Zalesienie gruntów rolnych

Schemat I dotyczy leśnego zagospodarowania gruntów uprawianych rolniczo,
zakładanych sztucznie (poprzez sadzenie). Pomoc udzielana w ramach Schematu I
dotyczy:
1) założenia uprawy leśnej (wsparcie na zalesienie);
2) pielęgnacji uprawy leśnej (premia pielęgnacyjna);
3) utraconego dochodu z tytułu wyłączenia gruntów spod uprawy rolnej (premia
zalesieniowa).

Schemat II. Zalesianie gruntów innych niż rolne

Schemat II dotyczy wyłącznie leśnego zagospodarowania opuszczonych gruntów
rolniczych lub innych gruntów, dla których zalesienie stanowi racjonalny sposób
zagospodarowania (np. ochrona przed erozją). Zakłada się tu możliwość
wykorzystania sukcesji naturalnej w obrębie ww. gruntów.
W przypadku zalesienia z wykorzystaniem drzew rodzimych gatunków lasotwórczych
(Tabela 40) będących efektem sukcesji naturalnej na gruntach przeznaczonych do
zalesienia przyjęto, iż maksymalny wiek drzew nie może przekraczać 20 lat (I klasa
wieku drzewostanów), pokrycie powierzchni gruntu przez drzewa i krzewy powinno
przekraczać 50%. W przypadku niższego pokrycia powierzchni przez korony drzew
przewiduje się adaptowanie drzew przy przygotowywaniu powierzchni pod zalesienie.

Wsparcie udzielane w ramach Schematu II dotyczy:

1) założenia uprawy leśnej (wsparcie na zalesienie);
2) pielęgnacji uprawy leśnej (premia pielęgnacyjna).
Jednostki samorządu terytorialnego mogą ubiegać się, w ramach obydwu
schematów, wyłącznie o wsparcie na zalesienie (art. 43 ust 2 rozporządzenia Rady
(WE) nr 1968/2005).
Warunkiem uzyskania pomocy będzie spełnienie następujących wymogów:
1) zalesienia gruntów rolnych (Schemat I) mogą być wykonywane na gruntach
rolnych użytkowanych jako grunty orne oraz sady, położonych poza granicami
obszarów Natura 2000;
2) zalesienia gruntów innych niż rolne (schemat II) mogą być wykonywane na
odłogowanych gruntach rolniczych, w szczególności z samosiewem drzew
rodzimych gatunków lasotwórczych w I klasie wieku (do 20 lat) oraz na innych
gruntach wymagających ochrony przed erozją, położonych poza granicami
obszarów Natura 2000;
3) do zalesienia mogą być przeznaczane grunty przewidziane do zalesienia
w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego lub na podstawie
zapisów w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania
przestrzennego gminy (zasady opracowywania powyższych dokumentów w
kontekście zalesień zostały zamieszczone w załączniku 13 do Programu);
4) zalesienia będą wykonywane zgodnie z wymogami ochrony przeciwpożarowej
wynikającymi z przepisów wykonawczych ustawy o lasach;
5) beneficjent będzie przestrzegał podstawowych wymagań na obszarze całego
gospodarstwa rolnego (dotyczy Schematu I);
6) minimalna powierzchnia zalesienia wynosi 0,5 ha, przy minimalnej szerokości
zalesionej działki - 20 m, z wyjątkiem gruntów graniczących z lasem.
W przypadku wniosku składanego przez grupę rolników łączna powierzchnia
zakwalifikowana do zalesienia musi wynosić 2 ha w jednym obrysie;
7) maksymalna powierzchnia gruntu do zalesienia zgłaszana w okresie
programowania 2007-2013 przez jednego producenta rolnego nie może być
większa niż 20 ha;
8) wykorzystywanie do zalesień jedynie rodzimych gatunków drzew i krzewów,
zgodnie z przepisami o leśnym materiale rozmnożeniowym;
9) w celu dostosowania zalesień do lokalnych warunków siedliskowych, ustalając
skład gatunkowy uprawy leśnej uwzględnia się rolniczą klasyfikację gruntów
rolnych oraz regionalizację przyrodniczo-leśną zgodną z ustawą o leśnym
materiale rozmnożeniowym (załącznik 14 do Programu);
10) materiał sadzeniowy musi spełniać wymagania jakościowe określone w
ustawie o leśnym materiale rozmnożeniowym.
Rodzime gatunki drzew i krzewów do zalesiania zostały określone w tabeli 40. 

 Lista zalecanych głównych gatunków do zalesienia, z uwzględnieniem
wymogów dotyczących regionalizacji nasiennej:

Gatunki drzew objęte regionalizacją nasienną:
- Sosna zwyczajna (So)
- Świerk pospolity (Św)
- Jodła pospolita (Jd)
- Modrzew europejski i polski (Md)
- Dąb bezszypułkowy (Dbbs) i szypułkowy (Dbs)
- Buk zwyczajny (Bk)
- Olsza czarna (Olcz)
- Brzoza brodawkowata (Brz)

Gatunki drzew nie objęte regionalizacją nasienną:
- Lipa drobnolistna (Lp)
- Grab zwyczajny (Gb)
- Klon zwyczajny (Kl)
- Klon jawor (Jw)
- Jesion wyniosły (Js)
- Wiązy (Wz)

Gatunki domieszkowe i biocenotyczne (drzewa i krzewy):
Bez czarny, Bez koralowy, Brzoza omszona, Czeremcha pospolita, Czereśnia ptasia, Dereń świdwa, Głóg dwuszyjkowy, Głóg jednoszyjkowy, Grusza pospolita, Jabłoń dzika, Jałowiec pospolity, Jarząb brekinia, Jarząb pospolity, Jarząb szwedzki, Kalina koralowa, Klon polny, Kruszyna pospolita, Leszczyna pospolita, Lipa szerokolistna, Olsza szara, Porzeczka agrest, Porzeczka alpejska, Porzeczka czerwona, Rokitnik zwyczajny, Róża dzika, Suchodrzew czarny, Suchodrzew zwyczajny, Szakłak pospolity, Trzmielina brodawkowata, Trzmielina zwyczajna, Wierzba biała, Wierzba iwa i Wierzba krucha.

Średnia liczba sadzonek z odkrytym systemem korzeniowym przypadająca na 1 ha
zalesianych gruntów wyniesie około 8000 sztuk (dokładne dane będą określane
każdorazowo w planie zalesienia).

Zgodnie z przepisami o ochronie przyrody każde zalesienie planowane w granicach
parku krajobrazowego i rezerwatu przyrody powinno być zaopiniowane przez
właściwego miejscowo wojewodę (wojewódzkiego konserwatora przyrody), lub w
przypadku parku narodowego przez dyrektora tego parku, w celu potwierdzenia, iż
jego wykonanie jest zgodnie z planem ochrony tego obszaru i nie pogorszy stanu
siedlisk i gatunków uznanych za priorytetowe przez WE.

Forma i wysokość pomocy

Wsparcie na zalesienie polega na dofinansowaniu kosztów założenia uprawy81,
wykonania poprawek w drugim roku i zabezpieczenia przed zwierzyną. Zgodnie z
rozporządzeniem Komisji (KE) nr 1974/2006, wsparcie to ma postać zryczałtowanej
płatności w przeliczeniu na 1 hektar zalesianych gruntów.
Wsparcie będzie wypłacane jednorazowo po założeniu uprawy.

Wysokość kwoty wsparcia jest zróżnicowana w zależności od:

a) proporcji gatunków iglastych i liściastych w strukturze drzewostanu;
b) wykonania grodzenia całości lub części uprawy w celu zabezpieczenia sadzonek
drzew przed zwierzyną;
c) ukształtowania terenu, przy czym przyjęto, że na stokach o spadku większym
niż 120 koszty zalesień zwiększają się o 40% w stosunku do kosztów zalesień
gruntów o korzystnej konfiguracji.

Premia pielęgnacyjna stanowi zryczałtowaną płatność w przeliczeniu na jeden
hektar zalesionych gruntów, wypłacaną co roku, przez 5 lat od założenia uprawy,
która uwzględnia koszty prac pielęgnacyjnych (zwalczanie chwastów i patogenów),
ochronę indywidualną cennych drzew82 (smarowanie repelentami, osłony z 3 palików,
owijanie wierzchołków drzewek wełną owczą) oraz wczesne czyszczenie.

Premia zalesieniowa stanowi zryczałtowaną płatność w przeliczeniu na 1 ha
zalesionych gruntów, wynikającą z utraconych dochodów z tytułu przekształcenia
gruntów rolnych na grunty leśne i jest wypłacana co roku, przez 15 lat od założenia
uprawy leśnej. Wysokość dochodu i jego źródła pochodzenia ustalana będzie na
podstawie dochodów z roku poprzedzającego składanie wniosku o przystąpienie do
programu. Otrzymają ją rolnicy, których udział dochodu z rolnictwa przekracza 20%
dochodu całkowitego w gospodarstwie, zgodnie z relacjami wysokości maksymalnych
stawek umieszczonych w załączniku do rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005,
przy zastosowaniu kursu 3,9038 PLN, stanowiącego średni kurs za 2006 rok,
obliczony na podstawie kursów miesięcznych publikowanych przez Europejski Bank
Centralny. Premia zalesieniowa podlega prawu dziedziczenia.

Pomoc nie będzie przyznawana:

1) rolnikom korzystającym ze wsparcia w postaci renty strukturalnej;
2) na zalesianie gruntów położonych w granicach obszarów Natura 2000;
3) na plantacje choinek świątecznych;
4) na plantacje drzew szybkorosnących.

Wsparcie na zalesienie oraz premia pielęgnacyjna i zalesieniowa są finansowane w
całości ze środków publicznych EU i krajowych, w stosunku 80% - UE i 20% - środki
krajowe. Wysokość wsparcia nie przekracza maksymalnych stawek pomocy
określonych w załączniku do rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005.
Kalkulacja wysokości wsparcia bazuje na rzeczywistych kosztach związanych z
zakładaniem i pielęgnowaniem upraw leśnych w różnych regionach kraju w 2006 r.,
które zostały zebrane przez pracowników Instytutu Badawczego Leśnictwa.
Ponieważ analiza czynników kształtujących koszty założenia uprawy i jej pielęgnacji
nie wykazała istotnego zróżnicowania regionalnego, bazowano na kosztach
uśrednionych w skali kraju (załącznik 15 do Programu).

 
Zobacz również:
MŁODY ROLNIK - Ułatwienie startu Młodym Rolnikom
Modernizacja gospodarstw rolnych 2007 - 2013
Renty strukturalne - renta strukturalna warunki

Różnicowanie działalności rolniczej
Program rolnośrodowiskowy
Tworzenie i rozwój mikroprzedsiębiorstwa

Skomentuj i zobacz opinie na forum dla rolników
Poszukaj swojego najbliższego doradcy rolniczego na mapie



Patronat medialny